Η ψυχοθεραπεία πέρα από την φαρμακοθεραπεία, όπου κρίνεται αναγκαίο, συνιστά θεραπεία εκλογής για άτομα που εμφανίζουν συμπτώματα κατάθλιψης.

Μελέτες καταλήγουν πως, σε σύγκριση με άλλους ανθρώπους, τα άτομα με άγχος ή καταθλιπτική συμπτωματολογία εμφανίζουν λιγότερες θετικές και περισσότερες αρνητικές προκαταλήψεις ερμηνείας για τα συμβάντα και τα γεγονότα που συμβαίνουν γύρω τους τόσο σε σχέση με τους άλλους όσο και με τον εαυτό τους. Για παράδειγμα ερμηνεύουν ένα συνοφρύωμα ως ένα βέβαιο σημάδι αποδοκιμασίας ή απόρριψης και διατηρούν αρνητικές αυτοαναφορικές πεποιθήσεις,  όπως ‘‘δεν είμαι ικανός, Φταίω για όλα, θα αποτύχω’’.

Είναι αποδεδειγμένο πως καθοριστικός παράγοντας για την ψυχική μας υγεία δεν είναι τόσο τα γεγονότα που βιώνουμε όσο ο τρόπος που ο καθένας από εμάς ερμηνεύει αυτά τα γεγονότα από το πιο απλό ως το πιο σοβαρό. Το προσωπικό νόημα που αποδίδουμε στα γεγονότα λειτουργεί ως ένα είδος φίλτρου ανάμεσα στα ερεθίσματα που λαμβάνουμε και στην υπάρχουσα αντίληψη μας για τον εαυτό μας, τη σχέση μας με τους άλλους και την ζωή γενικότερα. Το ερμηνευτικό μας πλαίσιο συνιστά λοιπόν μια κεντρική εσωτερική πυξίδα που καθορίζει τις επιλογές μας, τις συμπεριφορές μας και το πως νιώθουμε για όσα μας συμβαίνουν.

Το να κάνει κανείς αρνητικές ερμηνείες για τα διάφορα ερεθίσματα που προκύπτουν στη ζωή του δεν είναι δυσλειτουργικό, κάποιες φορές μπορεί να είναι και προστατευτικό. Αυτό που περισσότερο δυσκολεύει τα πραγματα είναι η έλλειψη ευελιξίας στην επεξεργασία των πληροφοριών και η αγκύλωση σε άκαμπτες αρνητικές σκέψεις που εγκλωβίζουν τα ατομα σε δυσφορία, αίσθημα αβοηθητότητας και δυσπροσαρμοστικές συμπεριφορές.

Ο μετασχηματισμός της γνωστικής προκατάληψης, που συνιστά στόχο της ψυχοθεραπείας, αυξάνει την ευελιξία στην ερμηνεία, ενισχύοντας έτσι την ικανότητα ρύθμισης των συναισθημάτων μας.

Κοινές γνωστικές διαστρεβλώσεις που προκαλούν αίσθημα αδιεξόδου:

Τρόπος σκέψης Όλα ή Τίποτα: ‘‘Θα το κάνω τέλεια αλλιώς δεν έχει αξία’’.

-Αυθαίρετα συμπεράσματα: Βγάζετε βιαστικά συμπεράσματα π.χ. επειδή κάποιος φίλος δεν σας τηλεφώνησε όπως υποσχέθηκε, πρέπει να μην σας νοιάζεται.

–Υπεργενίκευση: ‘‘ότι μου συμβαίνει είναι πάντα άσχημο’’.

–Αποδυνάμωση της αξίας των θετικών ενδείξεων: Τα καλά πράγματα πιστεύουν πως  έχουν συμβεί για κάποιο άλλο λόγο που δεν συνδέεται απαραίτητα με τους ίδιους ‘‘Αυτό δεν μετράει / δεν πιάνεται’’.

-Καταστροφολογία: Μεγαλοποιούν ένα γεγονός ως αρνητική ένδειξη ή αποδίδουν μεγάλη πιθανότητα στο χειρότερο σενάριο ή συρρικνώνουν την αξία ενός θετικού σεναρίου ώστε να φαίνεται ασήμαντο π.χ. ένας χωρισμός σημαίνει ότι θα πεθάνετε μόνοι, ή μια φυσιολογική αστοχία στη δουλειά σημαίνει ότι θα αποτύχετε στην επαγγελματική ζωή.

-Δηλώσεις «θα έπρεπε»: Η διατήρηση παράλογων προσδοκιών π.χ. ένας καλός δάσκαλος δεν θα έπρεπε να κάνει ποτέ λάθη.

-Προσωποποίηση: Αυτοκατηγορία για ένα αρνητικό αποτέλεσμα που δεν είναι τελείως κάτω από τον έλεγχο τους π.χ., κατηγορείτε τον εαυτό σας για το διαζύγιο των γονιών σας.

Συναισθηματική αιτιολόγηση: Επειδή αισθανόμαστε με ένα συγκεκριμένο τρόπο αυτό που σκεφτόμαστε είναι σωστό, ‘‘δυσκολεύομαι άρα είμαι χαζός’’.

-Στιγματισμός: Βάζουμε ταμπέλες στον εαυτό μας ή στους άλλους, ‘‘είμαι εντελώς άχρηστος/άχρηστη που ξέχασα το ραντεβού’’.

Οι αρνητικές άκαμπτες ερμηνείες ενθαρρύνουν την εμφάνιση άγχους ή καταθλιπτικής συμπτωματολογίας μέσω των συνεπειών τους στη ρύθμιση του συναισθήματος. Οι αρνητικές ερμηνευτικές μεροληψίες θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε μουδιασμένα θετικά συναισθήματα, απαισιοδοξία και/ή αυξημένα επίπεδα θλίψης και άλλων αρνητικών συναισθημάτων, όπως φόβο και θυμό.

Οι άκαμπτες ερμηνευτικές μεροληψίες έχουν επίσης αντίκτυπο στις σχέσεις καθώς φαίνεται να τις υπονομεύουν. Συμβάλλουν σε διαπροσωπικά προβλήματα, εριστικές συμπεριφορές και μειωμένη κοινωνική συμμετοχή καθώς οδηγούν τα άτομα να ερμηνεύουν με αρνητικό τρόπο σχόλια και συμπεριφορές και να ανταποκρίνονται με κοινωνικά ασύμβατο τρόπο π.χ., γίνονται επικριτικοί προς τους άλλους ή δεν έχουν όρεξη να πλησιάσουν τους άλλους, ή κουράζονται δυσανάλογα πολύ στο να καλλιεργήσουν σχέσεις. Είναι αποδεδειγμένο πως η απουσία σχέσεων στη ζωή μας ή η διατήρηση αρνητικών σχέσεων επιδεινώνουν την σωματική και ψυχική μας υγεία.

Στην ψυχοθεραπεία οι αρνητικές προκαταλήψεις ερμηνείας αμφισβητούνται και επιδιώκουμε να υφάνουμε ένα νέο, αναθεωρημένο μηχανισμό απόδοσης νοήματος για όσα μας προκύπτουν μέσα μας ή γύρω μας. Οι γνωστικές διαστρεβλώσεις συνδέονται με την ιστορία του καθενός, τα προσωπικά του βιώματα, τα πρώιμα συναισθηματικά του μαθήματα, το άτομο απομακρύνεται από άκαμπτες θέσεις ‘‘είμαι θύμα’’, ‘‘άσπρο ή μαύρο’’ και δημιουργείται ένας ψυχικός χώρος για ανάπτυξη ενός ερμηνευτικού πλαισίου αντίληψης και κατανόησης των ερεθισμάτων πιο ρεαλιστικό και ευέλικτο που επανασυνδέει το άτομο με την προσωπική του δύναμη και που προωθεί την συναισθηματική του ισορροπία.

Η ψυχοθεραπεία γίνεται ένα βιωματικό, κοινωνικό εργαστήριο γνωστικοσυναισθηματικής αποκατάστασης. Το άτομο δοκιμάζει διορθωτικές εμπειρίες που αμφισβητούν τις υπάρχουσες δυσπροσαρμοστικές του πεποιθήσεις και προωθούν την ευελιξία στην επεξεργασία των πληροφοριών ώστε να αναπτύξει μια πλουσιότερη και ακριβέστερη κατανόηση του εαυτού του και του κόσμου του.