Η συστημική προσέγγιση

Η συστημική προσέγγιση εστιάζει στις σχέσεις και την σημασία τους στη διαμόρφωση της προσωπικότητας του ατόμου. Μια συναισθηματική δυσκολία ή ένα σύμπτωμα του ατόμου δεν θεωρείται αποτέλεσμα ενδοψυχικής σύγκρουσης ή προσωπικού ελλείμματος αλλά αποτέλεσμα σχεσιακών δυναμικών και αλληλεπιδράσεων που αναπτύχτηκαν στο οικογενειακό του περιβάλλον και καθόρισαν την ταυτότητα του. Υπό αυτό το πρίσμα η προσπάθεια ψυχοσυναισθηματικής κατανόησης του ατόμου είναι άρρητα συνδεδεμένη με την κατανόηση του τρόπου λειτουργίας της οικογένειας που μεγάλωσε. Εργαζόμαστε στη βάση να επεξεργαστούμε τόσο νοητικά όσο και συναισθηματικά τις οικογενειακές σχέσεις, τις εμπειρίες από τις σχέσεις, τα παιδικά βιώματα, τα σχήματα στην επικοινωνία, το συναισθηματικό μεγάλωμα, το κλίμα της οικογένειας, τους ρόλους των μελών της οικογένειας. Η συστημική προσέγγιση αναγνωρίζει επίσης την σημασία της επιρροής του ευρύτερου κοινωνικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος στην διαμόρφωση αντιλήψεων και στην κατασκευή ρόλων ως πηγή δημιουργίας συναισθηματικών δυσκολιών.

Η θεωρία του συναισθηματικού δεσμού

Η θεωρία του συναισθηματικού δεσμού του John Bowlby, είναι συμβατή με τη συστημική προσέγγιση, προχωρά πέρα από την κατανόηση των χαρακτηριστικών του οικογενειακού πλαισίου όπου μεγάλωσε το άτομο και εστιάζει στον εσωτερικό κόσμο του ατόμου φωτίζοντας τα αίτια των ψυχοσυναισθηματικών του δυσκολιών. Όλοι οι άνθρωποι από την γέννηση μας έχουμε κυτταρική ανάγκη για επαφή και σύνδεση. Η ανάγκη αυτή εκφράζεται στις πρωταρχικές φιγούρες πρόσδεσης που είναι συνήθως οι γονείς. Η ανταπόκριση τους και στάση τους στα σήματα του βρέφους για επαφή διαμορφώνει ασφαλή ή ανασφαλή σχήματα πρόσδεσης. Αυτά με την σειρά τους επηρεάζουν βαθιά τις αντιλήψεις του ατόμου για τον εαυτό του και για τους άλλους καθώς και τις προσδοκίες από την ζωή του γενικότερα. Η συναισθηματική ασφάλεια έχει επαρκώς ερευνηθεί καταλήγοντας πως η έλλειψη της προκαλεί ψυχολογικές και οργανικές επιπτώσεις. Τα σχήματα ασφαλούς – ανασφαλούς πρόσδεσης διαμορφώνονται στη βρεφική ηλικία και συνοδεύουν το άτομο σε όλη την πορεία της ενήλικης του ζωής επηρεάζοντας κεντρικά θέματα της ζωής του όπως συναισθηματική υγεία, αυτοπεποίθηση/αίσθηση αξίας του εαυτού, αποφάσεις ζωής, επιλογή συντρόφου, ανακούφιση από στρες ή δυσφορία, συμπεριφορικές αντιδράσεις. Οι πρώτες μας εμπειρίες για το πώς αγαπηθήκαμε ή φροντιστήκαμε στις πρώτες μας σημαντικές σχέσεις έχουν να μας πουν πολλά για το πώς φροντίζουμε τον εαυτό μας πως αναζητάμε ή προσφέρουμε αγάπη στις μετέπειτα σχέσεις μας.

Αφηγηματική ψυχολογία

Στην ψυχοθεραπεία παρακολουθούμε προσεκτικά τόσο τον τρόπο που ο θεραπευόμενος αφηγείται τις ιστορίες του όσο και το περιεχόμενο της αφήγησης του. Έρευνες έχουν καταλήξει πως η δομή της αφήγησης, πόσο συγκροτημένος δηλαδή είναι ο τρόπος που κάποιος μιλά, αντανακλά το επίπεδο της συναισθηματικής ασφάλειας και σταθερότητας που νιώθει. Έτσι αφηγήσεις με εσωτερική συνοχή (κατάλληλο συναίσθημα, ρεαλισμός), ακόμα κι αν περιλαμβάνουν τραυματικές εμπειρίες, συνδέονται με αυξημένα επίπεδα συναισθηματικής ασφάλειας. Αντίθετα ιστορίες με χαμηλή συνοχή συνδέονται με ανεπούλωτα τραύματα και μια αίσθηση ανασφάλειας. Στόχος της ψυχοθεραπείας είναι ο θεραπευτής να βοηθήσει τον θεραπευόμενο να αφηγηθεί τραυματικές ή επώδυνες αφηγήσεις και να τις οργανώσει με τρόπο που θα κατακτούν όλο και περισσότερο βαθμό συνοχής καθώς θα εξελίσσονται στην πορεία της ψυχοθεραπείας θα αποκωδικοποιούνται και θα εμπλουτίζονται προσφέροντας μια αίσθηση σταθερότητας και συναισθηματικής ασφάλειας. Η αφήγηση συνιστά επίσης το μέσο μεταβίβασης ασφαλών ή ανασφαλών σχημάτων συναισθηματικής πρόσδεσης. Το παιδί καθώς μεγαλώνει εσωτερικεύει τις φωνές των κυρίαρχων προσώπων της ζωής του που επηρεάζουν τον τρόπο που αντιλαμβάνεται τον εαυτό του, τους άλλους και την ζωή του γενικότερα. Εκείνος μιλά για τον εαυτό του και ερμηνεύει τις εμπειρίες του υιοθετώντας τον τρόπο που οι άλλοι μιλούν για τον ίδιον. Έτσι η θέαση του εαυτού του και ο αναστοχασμός του πάνω στα διάφορα θέματα του είναι αποτέλεσμα του τρόπου που οι άλλοι τον βλέπουν και τον αντιλαμβάνονται. Ένας γονέας που του μιλά με σταθερότητα, αποδοχή και ανταποκρίνεται με κατάλληλο συναίσθημα και ρεαλισμό στην επαφή τους βοηθά το παιδί να εσωτερικεύσει μια αίσθηση για τον εαυτό του πως είναι αγαπητό και άξιο και εξελίσσεται σε έναν ενήλικα που εμπιστεύεται τον εαυτό του. Αναγνωρίζει και ρυθμίζει τα συναισθήματά του χωρίς να απορροφάται από δυσφορικά συναισθήματα. Στην ψυχοθεραπεία βοηθάμε τον θεραπευόμενο να αναγνωρίσει μέσα του κυρίαρχες φωνές που τον καθοδηγούν και τον ορίζουν να τις ξεχωρίσει ως επικριτικές/ περιοριστικές φωνές ή συμπονετικές και υποστηρικτικές που μπορούν να τον φροντίσουν. Στόχος είναι να καλλιεργήσει την δική του διαφοροποιημένη εσωτερική φωνή που θα τον συνοδεύει με ρεαλισμό, κατανόηση και φροντίδα στην πορεία της ζωής του.

Εγκέφαλος – Νευροεπιστήμες

Ο εγκέφαλος είναι ο πυρήνας της ύπαρξης μας. Κάθε μας εμπειρία από την γέννηση μας εγγράφεται στον εγκέφαλο μας, αποτυπώνεται στα νευρωνικά δίκτυα του εγκεφάλου και καθορίζει το ποιοι είμαστε και τι κάνουμε. Οι σχέσεις μας, οι εμπειρίες μας και τα πρώιμα συναισθηματικά μας μαθήματα, που αποτελούν την ραχοκοκαλιά της ύπαρξης μας, αποτυπώνονται σε νευρωνικά δίκτυα η δραστηριότητα των οποίων επηρεάζει την κοινωνική μας συμπεριφορά, την λήψη αποφάσεων, την αυτοαντίληψη, τις διαπροσωπικές μας σχέσεις, την ρύθμιση του συναισθήματος μας. Στον εγκέφαλο μας βρίσκονται κωδικοποιημένες κάθε εμπειρία, μνήμη, συμπεριφορά. Διατάραξη της αρμονικής σύνθεσης αυτών των δικτύων οδηγεί σε ψυχολογικά και σωματικά συμπτώματα. Σύγχρονα ευρήματα από το χώρο των νευροεπιστημών καταλήγουν στην δυνατότητα του εγκεφάλου να σμιλεύεται όταν βρεθεί σε περιβάλλοντα με νέα ερεθίσματα. Έχουμε έναν εγκέφαλο ανοιχτό προς την εξέλιξη. Η ψυχοθεραπεία είναι ένα περιβάλλον με πλούσια ερεθίσματα που ενεργοποιεί την σκέψη, το συναίσθημα, την συνείδηση, την μνήμη την αυτοβιογραφία. Εργαζόμαστε στην κατεύθυνση να προσφέρουμε επανορθωτικές εμπειρίες σχέσης, νέα μάθηση με την δημιουργία νέων νοημάτων γύρω από τις εμπειρίες μας και καλλιέργεια ρυθμιστικών δομών του άγχους που έχουν την δύναμη να αλλάξουν νευρωνικά κυκλώματα που περιορίζουν την ζωή. Το θεραπευτικό μοντέλο SANE System Attachment Narrative Encephalon ® προσφέρει ένα θεωρητικό πλαίσιο που μας επιτρέπει να αντιληφθούμε σε βάθος την ψυχική λειτουργία του ανθρώπου. Η θεραπεία προσφέρει ένα πλούτο ερεθισμάτων που κινητοποιούν, εμπνέουν, συγκινούν. Εργαζόμαστε στην κατεύθυνση να δημιουργήσουμε μαζί με τους θεραπεύομενους ένα περιβάλλον που θα τους προσφέρει γνωστικοσυγκινησιακές εμπειρίες που σταδιακά θα ανατρέψουν περιορισμούς και συναισθηματικά ελλείμματα του παρελθόντος και θα ανοίξουν τον δρόμο για νέες εμπειρίες λειτουργίας του εαυτού με μεγαλύτερη ελευθερία, εσωτερική συγκρότηση και ευελιξία στις συναισθηματικές αντιδράσεις και στις επιλογές δράσης. Η θεραπευτική πορεία ακολουθεί διακριτά στάδια που αφορούν συγκεκριμένους στόχους.

Γνωσιακό Συμπεριφορικό μοντέλο Ψυχοθεραπείας

Σε αντίθεση με άλλες μορφές ψυχοθεραπείας η Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία έχει βραχεία χρονική διάρκεια και επικεντρώνεται κατά προτεραιότητα στο εδώ και τώρα χωρίς ιδιαίτερη έμφαση στην ιστορία του ατόμου και στο ασυνείδητο δυναμικό του. Βασικό χαρακτηριστικό της, που την διαφοροποιεί από άλλες προσεγγίσεις, είναι η εκμάθηση τεχνικών που επιτρέπουν στο θεραπευόμενο να μάθει πώς να παίρνει τον έλεγχο των σκέψεων, των συναισθημάτων και των συμπεριφορών του. Η θεραπεία αυτή για να λειτουργήσει προϋποθέτει τρεις συνθήκες, εκπαίδευση, πρακτική εξάσκηση και συνεργατική σχέση με τον θεραπευτή για την επίλυση των προβλημάτων.

Η Γνωσιακή Συμπεριφοριστική Θεραπεία λειτουργεί εκπαιδεύοντας το άτομο σε τρόπους αλλαγής των δυσλειτουργικών σκέψεων και συμπεριφορών. Παρεμβαίνει στον τρόπο με τον οποίο οι σκέψεις και οι συμπεριφορές οδηγούν στην ανάπτυξη και τη διατήρηση των προβλημάτων της ζωής. Υποστηρίζει πως οι σκέψεις που κάνουμε, αλλά και οι γενικότερες αντιλήψεις και πεποιθήσεις μας, καθορίζουν τη συμπεριφορά μας και τις συναισθηματικές μας αντιδράσεις. Απαλύνει τις ψυχολογικές πιέσεις διορθώνοντας εσφαλμένες αντιλήψεις. Βασική αρχή της Γνωσιακής Συμπεριφοριστικής Θεραπείας είναι ότι κάθε μορφή συμπεριφοράς είναι μαθημένη, και επομένως μπορεί να τροποποιηθεί μέσα από μια νέα διαδικασία μάθησης.